Czerniak u psa - objawy, lokalizacje, leczenie

Opublikowano Aktualizacja 4 min czytania
Kobieta i chłopiec przytulający rudo-białego psa o długiej sierści

Czerniak u psa to nowotwór z melanocytów, komórek produkujących barwnik. Według Merck Veterinary Manual jego przebieg zależy od miejsca: w skórze owłosionej większość guzów melanocytowych jest łagodna, a czerniaki złośliwe najczęściej rosną na styku skóry i błon śluzowych warg, w jamie ustnej i w łożu pazura. Rozpoznanie wymaga badania tkanki, bo wygląd guza o niczym nie przesądza.

Dwie różne choroby pod jedną nazwą

Weterynaria rozróżnia dwa pojęcia. Według Merck Veterinary Manual zmiany łagodne nazywa się melanocytoma, a złośliwe - malignant melanoma (w medycynie człowieka słowo „czerniak” oznacza z definicji nowotwór złośliwy). U psów znacznie częściej rozpoznaje się melanocytoma skóry niż czerniaka złośliwego.

Melanocytoma zwykle rozwija się na głowie i kończynach przednich psów w średnim i starszym wieku. Merck wymienia jako najczęściej dotknięte rasy sznaucera miniaturowego i standardowego, doberman, golden retriever, seter irlandzki i wyżeł węgierski. Guz bywa pojedynczy, ale może być ich kilka. Według tego źródła takie guzy są łagodne, a całkowite wycięcie je leczy.

Czerniaki złośliwe pojawiają się u nieco starszych psów, a największe ryzyko dotyczy sznaucerów (miniaturowych i standardowych) oraz teriera szkockiego. Merck opisuje je jako miejscowo agresywne, z wysokim potencjałem przerzutowym.

Gdzie rośnie guz i co to zmienia

  • Jama ustna. Według Merck Veterinary Manual czerniak złośliwy należy do trzech najczęstszych złośliwych nowotworów jamy ustnej psa, obok raka płaskonabłonkowego i włókniakomięsaka. Częściej występują one u psów powyżej 8. roku życia. Guz bywa czarny, ale może też być niepigmentowany, często owrzodziały, a u wielu psów zdjęcie rentgenowskie pokazuje zajęcie kości. Merck pisze, że takie guzy dają przerzuty stosunkowo szybko, a guzy większe niż 2 cm mają złe rokowanie z powodu przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych i odległych narządów.
  • Łoże pazura i palec. Zmiana wygląda jak obrzęk palca, często z utratą pazura i niszczeniem kości pod spodem, przez co przypomina zapalenie kości. Według Merck, jeśli u starszego psa palec jest przewlekle zropiały, wskazane są zdjęcia rentgenowskie i głęboka biopsja obejmująca kość.
  • Skóra owłosiona. Czerniaki złośliwe skóry owłosionej są według Merck rzadkie i najczęściej powstają na brzuchu i w mosznie. Większość guzów melanocytowych skóry to melanocytoma.
  • Oko. Czerniaki są najczęstszym pierwotnym nowotworem błony naczyniowej oka u psa, najczęściej w tęczówce i ciele rzęskowym. Według Merck około 80% to guzy łagodne (melanocytoma), a odsetek przerzutów podawany w piśmiennictwie to 4-10%. Czerniaki rąbka rogówki to zwykle płytkie, ogniskowe guzy, które po dokładnym zbadaniu oka (w tym ocenie, czy guz nie wnika przez twardówkę do gałki) zwykle skutecznie leczy się wycięciem; gdy guz wnika do wnętrza gałki, usuwa się całe oko.

Jak to rozpoznać

Merck Veterinary Manual podkreśla, że wygląd guzów w jamie ustnej bywa bardzo różny, więc biopsja jest niezbędna. Nie da się rozpoznać rodzaju guza po kolorze, bo część czerniaków złośliwych jest niepigmentowana (amelanotyczna). Preparat ocenia patolog, który określa także cechy złośliwości; Merck wymienia jako niekorzystne m.in. wysoki wskaźnik Ki67 (powyżej 19,5), indeks mitotyczny powyżej 4 figur na 10 pól widzenia i atypię jąder komórkowych powyżej 30%. Które dodatkowe badania są potrzebne do oceny zaawansowania, ustala lekarz prowadzący.

Leczenie i rokowanie

Podstawą leczenia czerniaka złośliwego jest według Merck wycięcie z szerokim marginesem zdrowej tkanki. Ponieważ guz nacieka otoczenie, margines bywa trudny do uzyskania, dlatego zabieg łączy się czasem z radioterapią lub elektrochemioterapią. Przy zmianie na palcu wskazana jest amputacja palca, a przy zmianie w żuchwie hemimandibulektomia, czyli usunięcie połowy żuchwy.

Rokowanie jest bardzo zróżnicowane. Merck podaje, że całkowite czasy przeżycia mieszczą się w przedziale 1-36 miesięcy. Dla psów z czerniakiem jamy ustnej leczonych samą operacją podane mediany przeżycia wynosiły 511 dni w stadium I, 324 dni w stadium II i 336 dni w stadium III według klasyfikacji WHO. W starszej analizie 117 psów z guzami palców czerniak rozpoznano u 24, ich mediana przeżycia wynosiła 12 miesięcy, a po roku żyło 42%, po dwóch latach 13% (Marino i wsp., J Am Vet Med Assoc 1995). To są dane z konkretnych grup, nie prognoza dla pojedynczego psa.

Terapie uzupełniające mają ograniczone poparcie. Według Merck czerniaki są na ogół mało wrażliwe na radioterapię, a chemioterapia przy mierzalnej chorobie dawała rozczarowujące i krótkotrwałe efekty (najlepszy odsetek odpowiedzi 28% dla karboplatyny). Szczepionka DNA przeciw czerniakowi psów została w USA warunkowo dopuszczona w 2007 roku, lecz kilka badań retrospektywnych bez grupy kontrolnej nie wykazało korzyści. Czy któraś z tych opcji ma sens u konkretnego psa, rozstrzyga onkolog.

Źródła