Czy pies ma kolana? Anatomia i najczęstsze problemy

Tak, pies ma kolana. Prawdziwy staw kolanowy z rzepką (po łacinie patella) występuje jednak wyłącznie w kończynach tylnych. To, co w przednich łapach wygląda jak „kolano zgięte do tyłu”, w rzeczywistości nie jest kolanem — to nadgarstek i łokieć. Dlatego pytanie „czy pies ma kolana” ma prostą odpowiedź: ma, ale tylko dwa, oba z tyłu.

Spis treści

Czy pies ma kolana? Krótka odpowiedź

Anatomicznie kolano to staw łączący kość udową z kością piszczelową, wyposażony w rzepkę — małą, ruchomą kość osłaniającą jego przód. U psa taki staw znajduje się tylko w tylnych łapach. W weterynarii nazywa się go stawem kolanowym lub, fachowo, stifle. Jest to jeden z największych stawów maziowych w ciele psa i jednocześnie jeden z tych, które najczęściej sprawiają kłopoty.

Warto od razu obalić popularny mit: pies zdecydowanie ma pełnowartościowy staw kolanowy. Krąży wiele przekazów, jakoby psie kolano było „tylko namiastką” ludzkiego — to nieprawda. Budowa jest zaskakująco podobna do naszej: te same kości, te same więzadła krzyżowe, ta sama rzepka ślizgająca się w bruździe kości udowej.

Gdzie u psa znajduje się kolano

Kolano leży w połowie tylnej kończyny, między udem a podudziem. Jeśli przesuniesz dłoń po tylnej nodze psa z góry na dół, wyczujesz najpierw masywne udo, potem niewielkie zgrubienie z przodu — to właśnie rzepka na wysokości stawu kolanowego — a niżej podudzie prowadzące do stępu (odpowiednika naszej kostki) i łapy. Na klasycznych schematach budowy psa kolano jest zwykle oznaczane osobnym numerem właśnie w tym miejscu tylnej nogi.

Schemat budowy anatomicznej psa z zaznaczonym kolanem (nr 22) na tylnej kończynie

Na schemacie budowy psa kolano (nr 22) znajduje się na tylnej kończynie — między udem a podudziem.

A co „zgina się” w przednich łapach?

Największe nieporozumienie dotyczy przednich kończyn. Wielu opiekunów bierze widoczne tam zgięcie za kolano zwrócone „w złą stronę”. W rzeczywistości przednia noga psa odpowiada naszej ręce, a jej stawy to:

Łokieć — wysoko, tuż pod klatką piersiową; łączy kość ramienną z kośćmi przedramienia, dokładnie jak u człowieka.
Nadgarstek (stęp przedni) — to charakterystyczne zgięcie w dolnej części przedniej nogi, które bywa mylone z kolanem. Odpowiada naszemu nadgarstkowi i zbudowany jest z kilku małych kości nadgarstka.

Innymi słowy: przednia łapa nie ma kolana w ogóle. Ma łokieć i nadgarstek. Kiedy więc ktoś pyta, czy pies ma kolana, precyzyjna odpowiedź brzmi: tak, dwa — i oba są w tylnych łapach.

Jak zbudowany jest staw kolanowy psa

Psie kolano to precyzyjny mechanizm złożony z kości, chrząstek, więzadeł i mięśni. Głównymi elementami są:

Kość udowa (kość uda) — dochodzi do stawu od góry.
Kość piszczelowa (podudzie) — łączy się z udową, tworząc zawiasowy staw zginania i prostowania.
Rzepka — mała kość z przodu stawu, ślizgająca się w bruździe kości udowej; działa jak bloczek dla ścięgna mięśnia czworogłowego i chroni staw.
Więzadła krzyżowe — przednie (dogłowowe) i tylne (doogonowe); krzyżują się wewnątrz stawu i zapobiegają nadmiernemu przesuwaniu piszczeli względem uda.
Więzadła poboczne — przyśrodkowe i boczne; stabilizują staw z obu stron.
Łąkotki — dwie chrząstkowe „poduszki” między udem a piszczelą, które amortyzują wstrząsy.

Ta konstrukcja pozwala psu biegać, skakać i gwałtownie zmieniać kierunek. Jednocześnie duża liczba delikatnych elementów sprawia, że kolano jest podatne na urazy i schorzenia — częściej niż większość innych stawów.

Luksacja rzepki — najczęstsza dolegliwość kolana

Najczęstszym problemem psiego kolana jest luksacja rzepki (przemieszczanie się rzepki). Rzepka, która normalnie ślizga się w swojej bruździe, zaczyna z niej „wyskakiwać” — najczęściej do wewnątrz. Schorzenie bywa wrodzone (związane z budową kończyny) lub pourazowe. Klasycznie częściej dotyka psów małych i miniaturowych, choć spotyka się je też u większych ras.

Charakterystyczne objawy, na które warto zwrócić uwagę:

chwilowe „podkulanie” tylnej łapy na kilka kroków, po czym pies wraca do normalnego chodu;
przeskakiwanie, „kicanie” lub nagłe wyprostowanie nogi do tyłu, by rzepka wróciła na miejsce;
niechęć do wskakiwania, wchodzenia po schodach albo trudność z wstawaniem;
czasem słyszalne kliknięcie lub przeskok w okolicy kolana.

Weterynarze opisują nasilenie luksacji w czterech stopniach — od najłagodniejszego do najcięższego:

Stopień 1 — rzepkę można wysunąć ręką, ale sama wraca na miejsce; pies często nie wykazuje objawów.
Stopień 2 — rzepka wyskakuje przy ruchu i wraca samoistnie; bywa okresowa kulawizna.
Stopień 3 — rzepka jest przemieszczona przez większość czasu, można ją wprawdzie wrócić ręką, ale kulawizna jest wyraźna.
Stopień 4 — rzepka jest trwale zwichnięta i nie da się jej wprowadzić na miejsce; kończyna nie prostuje się prawidłowo.

Sposób postępowania zależy od stopnia i objawów. Łagodniejsze przypadki bywają prowadzone zachowawczo — kontrola masy ciała, dozowany ruch, fizjoterapia, a w razie potrzeby leki przeciwbólowe i przeciwzapalne dobrane przez lekarza. Cięższe stopnie oraz wyraźna kulawizna zwykle wymagają leczenia operacyjnego. O wyborze metody i ewentualnych lekach zawsze decyduje weterynarz po zbadaniu konkretnego psa — podane tu informacje mają charakter orientacyjny.

Inne częste problemy z kolanem psa

Oprócz luksacji rzepki kolano psa bywa dotknięte także innymi schorzeniami:

Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego — jedna z najczęstszych ortopedycznych przyczyn kulawizny tylnej nogi. Uszkodzone więzadło destabilizuje staw; częściej dotyczy psów średnich i dużych. Zwykle wymaga konsultacji ortopedycznej, a często zabiegu.
Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) — postępujące niszczenie chrząstki, dające ból, sztywność i ograniczenie ruchu, zwłaszcza u psów starszych lub po wcześniejszych urazach kolana.
Urazy — skręcenia, stłuczenia i uszkodzenia łąkotek, np. po nieszczęśliwym doskoku czy poślizgnięciu.

Uwaga na częsty błąd językowy: „dysplazja” u psów dotyczy przede wszystkim stawu biodrowego i łokciowego, a nie kolana. Jeśli więc ktoś mówi o „dysplazji kolana”, zwykle ma na myśli inne schorzenie — najczęściej właśnie luksację rzepki.

Jak dbać o kolana psa i kiedy iść do weterynarza

Zdrowe kolana to przede wszystkim rozsądna profilaktyka. W codziennej opiece pomaga:

utrzymywanie prawidłowej masy ciała — nadwaga dramatycznie zwiększa obciążenie stawów;
regularny, ale niegwałtowny ruch, budujący mięśnie stabilizujące kolano;
unikanie ślizgania się po gładkich podłogach oraz zbyt intensywnych skoków u psów podatnych;
u ras predysponowanych — obserwacja chodu i okresowe kontrole u weterynarza.

Do lekarza warto zgłosić się bez zwłoki, jeśli pies utyka, oszczędza tylną łapę, „przeskakuje” krokiem, skomli przy dotknięciu kolana albo unika ruchu, który wcześniej wykonywał bez problemu. Im wcześniej postawiona diagnoza, tym większa szansa na skuteczne leczenie i zachowanie sprawności. Tak więc na pytanie „czy pies ma kolana” odpowiadamy: ma — i właśnie dlatego warto o nie dbać.

Najczęściej zadawane pytania