Dlaczego pies chodzi w kółko?

Krótkie kręcenie się w kółko w typowych sytuacjach, na przykład z radości albo przed położeniem się, zwykle nie jest chorobą. Niepokojące jest krążenie uporczywe: długie, bezcelowe, zawsze w tę samą stronę albo razem z przechyloną głową, chwiejnym chodem czy dezorientacją. Może wtedy stać za nim choroba ucha, układu równowagi, mózgu albo zaburzenie zachowania, więc taki pies wymaga badania u lekarza weterynarii.
Czym zwykłe kręcenie się różni od niepokojącego
Amerykański Klub Kynologiczny (AKC) zwraca uwagę, że wiele psów szczeka, goni własny ogon albo kręci się z radości, a kluczowe jest to, że robią to w przewidywalnych sytuacjach, przestają po krótkim czasie i potem normalnie odpoczywają oraz jedzą. Według AKC liczy się nie tyle sama czynność, ile jej rozmiar i to, czy pies potrafi ją zacząć i przerwać. Pies, który chce się kręcić godzinami dziennie z pominięciem innych zajęć i nie może przestać, powinien trafić do weterynarza.
Pomocne pytania do obserwacji: kiedy to się zaczęło, jak często i jak długo trwa, w którą stronę pies krąży, czy coś to wywołuje i czy pozwala się od tego odciągnąć. Krótkie nagranie telefonem bardzo ułatwia lekarzowi ocenę, a AKC wprost zaleca przynieść do gabinetu opis zachowania i nagrania.
Choroba przedsionkowa i zapalenie ucha
Układ przedsionkowy odpowiada za równowagę. Jak opisuje AKC, mieści się w uchu środkowym i wewnętrznym i przekazuje mózgowi informacje o postawie, ruchu głowy i położeniu ciała. Gdy zawodzi, pies nie potrafi utrzymać równowagi i koordynować ruchów. Do typowych objawów AKC zalicza utratę równowagi i przewracanie się, zataczanie się, szybkie mimowolne ruchy gałek ocznych oraz ciągłe krążenie w jedną stronę. U części psów dochodzą nudności i niechęć do jedzenia lub picia.
Według AKC zespół, który zaczyna się nagle, nie nasila się i ustępuje w ciągu kilku tygodni, to zwykle idiopatyczna choroba przedsionkowa, najczęściej u starszych psów. Dr Jerry Klein, główny lekarz weterynarii AKC, podaje, że jeśli stan psa poprawia się w ciągu pierwszych dwóch do czterech dni, szanse na pełne wyzdrowienie są duże. Brak poprawy albo pogorszenie oznacza gorsze rokowanie i może wymagać neurologa weterynaryjnego. Objawy bywają jednak podobne do chorób groźniejszych, dlatego AKC zaleca kontakt z lekarzem od razu, a nie czekanie na samoistną poprawę.
Drugą przyczyną jest zapalenie ucha. Według Merck Veterinary Manual zapalenie ucha środkowego zwykle wynika z zakażenia przenoszącego się z przewodu słuchowego zewnętrznego i może ono przejść w zapalenie ucha wewnętrznego, które prowadzi do utraty równowagi i głuchoty. Objawy to potrząsanie głową, drapanie ucha i pocieranie nim o podłogę, a przy zajęciu ucha wewnętrznego przechylenie głowy w stronę chorego ucha, poważne zaburzenia koordynacji i niekontrolowane ruchy oczu. Merck podaje, że lekarze zwykle zlecają antybiotyki na wiele tygodni, najczęściej 3-6, a wczesne leczenie zwiększa szansę na dobry wynik. Część zaburzeń nerwowych, jak przechylenie głowy, może się utrzymać mimo wyleczenia infekcji. Dawkę i preparat zawsze dobiera lekarz weterynarii.
Choroby mózgu
Merck Veterinary Manual opisuje, że uszkodzenie półkul mózgu i międzymózgowia może objawiać się m.in. ciągłym chodzeniem tam i z powrotem, drgawkami, depresją albo skręcaniem głowy lub krążeniem w jedną stronę. Przy zapaleniu opon mózgowych i mózgu (meningoencephalitis) wśród objawów wymieniono zmiany zachowania, pobudzenie, przechylenie głowy, krążenie, utratę równowagi, ślepotę i drgawki. Przyczynę ustala się badaniem neurologicznym, a często obrazowaniem lub badaniem płynu mózgowo-rdzeniowego, więc sama obserwacja w domu nie wystarczy.
Zespół dysfunkcji poznawczej u starszego psa
Zespół dysfunkcji poznawczej (CDS, „psia demencja”) AKC opisuje jako odpowiednik choroby Alzheimera u ludzi. Według AKC objawy pojawiają się zwykle około dziewiątego roku życia i narastają powoli. Najczęstsze objawy AKC opisuje skrótem DISHAA: dezorientację (pies wędruje bez celu, staje w kącie, czeka przy zawiasach drzwi), zmiany w relacjach z ludźmi, zaburzenia snu (sen w dzień, wybudzanie w nocy), nieczystość w domu, zmiany aktywności i lęk. Dr Denenberg przytacza badanie, według którego co najmniej jeden objaw demencji ma 28% psów w wieku 11-12 lat i 68% psów w wieku 15 lat i starszych.
CDS jest rozpoznaniem z wykluczenia: AKC podkreśla, że nie ma pojedynczego testu, a wiele innych chorób daje podobne objawy, więc lekarz najpierw wyklucza inne przyczyny, zwykle badaniem klinicznym, neurologicznym, krwi i moczu. Choroby nie da się wyleczyć. Według AKC stosuje się leki wspierające mózg (m.in. propentofylline), dietę bogatą w trójglicerydy średniołańcuchowe (MCT), przeciwutleniacze oraz wzbogacanie środowiska o przewidywalnym rozkładzie dnia. Wybór preparatów należy do lekarza weterynarii.
Zachowania kompulsywne i nuda
AKC wymienia spinning, krążenie i chodzenie tam i z powrotem wśród normalnych zachowań, które u części psów przechodzą w kompulsję: powtarzalną, trudną do przerwania i utrudniającą normalne funkcjonowanie. Przyczyny bywają genetyczne (niektóre rasy mają skłonność do konkretnych kompulsji, np. kręcenia się czy gonienia ogona), a część lekarzy i behawiorystów uważa, że u niektórych psów to skrajna reakcja na brak ruchu i stymulacji umysłowej, stres, frustrację albo niedobór uwagi. Według AKC, powołującego się na Merck, owczarki niemieckie i bulteriery są znane z kręcenia się i gonienia ogona.
AKC zaleca najpierw badanie weterynaryjne, bo za zachowaniem może stać choroba. Leczenie obejmuje modyfikację zachowania (np. uczenie siadania zamiast kręcenia się przy ekscytacji), stały rozkład dnia, dużo ruchu i zadań umysłowych, a u niektórych psów leki wpływające na gospodarkę serotoniny. Dobór leku i dawkę ustala lekarz weterynarii, a pomoc behawiorysty bywa konieczna.
Źródła
- Vestibular Disease in Dogs: Signs, Symptoms, Treatment - American Kennel Club
- Dementia in Dogs: Signs, Symptoms, and Treatments - American Kennel Club
- OCD in Dogs: Can it Happen? - American Kennel Club
- Otitis Media and Interna (Middle and Inner Ear Infections) in Dogs - Merck Veterinary Manual, wersja dla właścicieli
- The Neurologic Evaluation of Dogs - Merck Veterinary Manual, wersja dla właścicieli
- Meningitis and Encephalitis in Dogs - Merck Veterinary Manual, wersja dla właścicieli