Blok przedsionkowo-komorowy u psa - przyczyny, objawy, leczenie

Opublikowano Aktualizacja 5 min czytania

Blok przedsionkowo-komorowy to zaburzenie, w którym impuls z przedsionków serca z opóźnieniem lub wcale nie dociera do komór. Według Merck Veterinary Manual blok I i II stopnia może występować u psa bez żadnych objawów choroby serca, natomiast blok Mobitz II, blok II stopnia wysokiego stopnia i blok III stopnia zawsze są nieprawidłowe. Przy bloku III stopnia jedynym skutecznym leczeniem u psa jest wszczepienie stymulatora serca.

Jak różnią się stopnie bloku

Stopień bloku ustala się na podstawie EKG. Merck Veterinary Manual opisuje go tak:

  • Blok I stopnia - wydłużony odstęp P-R, bez objawów. Może wynikać z nadmiernego napięcia nerwu błędnego i u psa zwykle nie ma znaczenia, chyba że towarzyszą mu inne dowody choroby serca, choroba ośrodkowego układu nerwowego lub płuc albo choroba samego węzła przedsionkowo-komorowego.
  • Blok II stopnia typu Mobitz I (zjawisko Wenckebacha) - odstęp P-R stopniowo się wydłuża, aż jedno pobudzenie zostaje zablokowane. Zwykle wynika z wysokiego napięcia nerwu błędnego i jest najczęstszą postacią bloku II stopnia u szczeniąt. Leczenie nie jest wskazane.
  • Blok II stopnia typu Mobitz II - pobudzenia wypadają bez zmiany odstępu P-R. Leczenie nie jest wskazane, ale podręcznik zaleca ściślejszą obserwację, bo blok może przejść w cięższą postać.
  • Blok II stopnia wysokiego stopnia - przewodzone jest co drugie pobudzenie lub rzadziej (2:1, 3:1 i więcej). Między załamkiem P a zespołem QRS wciąż widać związek, i to odróżnia go od bloku III stopnia. Pies może mieć takie same objawy jak przy bloku III stopnia, na przykład omdlenia, i jest bardziej narażony na nagłą śmierć.
  • Blok III stopnia (całkowity) - żaden impuls nie przechodzi z przedsionków do komór. Komory pracują w wolnym rytmie zastępczym, a tętno jest regularne, ale niskie i zwykle nie reaguje na wysiłek, pobudzenie ani atropinę.

Merck zaznacza też, że blok II stopnia w ogóle może wskazywać na chorobę serca, więc samo „wypadanie” pojedynczych pobudzeń zawsze wymaga oceny przez lekarza.

Skąd się bierze blok

Blok II i III stopnia może wynikać z włóknienia, nowotworu lub uszkodzenia węzła przedsionkowo-komorowego, a rzadko z nadmiernego napięcia nerwu błędnego albo zaburzeń elektrolitowych. Merck zastrzega, że idealnym leczeniem byłoby usunięcie przyczyny, ale zwykle nie jest to możliwe, a blok III stopnia jest zazwyczaj związany z nieodwracalnymi zmianami.

Wyjątki bywają i dotyczą zaburzeń elektrolitowych. Autorzy opisu przypadku z 2025 roku przedstawili 3-letniego kastrowanego psa w typie labradora (mieszańca) w przełomie nadnerczowym (choroba Addisona) z bardzo wysokim stężeniem potasu, bradykardią, wymiotami i niemal omdleniami. W EKG stwierdzono całkowity blok przedsionkowo-komorowy, a po leczeniu hiperkaliemii i podaniu deksametazonu zapis EKG wrócił do normy w ciągu 24 godzin, bez stymulatora. To pojedynczy przypadek, więc nie wolno z niego wnioskować, że blok u każdego psa ustąpi po wyrównaniu elektrolitów.

Objawy

Blok II stopnia wysokiego stopnia i blok III stopnia mogą powodować nietolerancję wysiłku, a częściej osłabienie, zapaść i omdlenia. W chwili zablokowanego pobudzenia (przy bloku II stopnia) nie słychać tonów serca ani nie wyczuwa się tętna na tętnicy, co lekarz może zauważyć już przy osłuchiwaniu. Niższe stopnie mogą nie dawać żadnych objawów.

Leczenie

Bloków I stopnia i Mobitz I zwykle się nie leczy. Przy bloku Mobitz II podręcznik zaleca obserwację. W bloku II stopnia przyspieszające pracę serca leki doustne z grupy chronotropowych (Merck wymienia teofilinę, terbutalinę i propantelinę) mogą okazać się czasem przydatne, ale u psów z objawami, takimi jak omdlenia, zwykle wskazane jest wszczepienie stymulatora. Leki są na receptę, a dawkę dobiera lekarz weterynarii.

Przy bloku III stopnia Merck zaleca wszczepienie stymulatora niezależnie od objawów, ponieważ pies jest narażony na nagłą śmierć. Dlatego rozpoznanie bloku III stopnia u psa zwykle oznacza rozmowę o stymulatorze, a nie o leczeniu zachowawczym.

Tam, gdzie za wolny rytm komór odpowiada rytm zastępczy, nie wolno go „uspokajać” lekami przeciwarytmicznymi. Merck ostrzega, że zahamowanie rytmu zastępczego lekiem (na przykład lidokainą) zatrzymuje całą czynność elektryczną serca, czyli prowadzi do śmierci. To powód, by nie podawać psu z wolnym tętnem żadnych leków na własną rękę - o lekach na wolny rytm decyduje lekarz weterynarii po zbadaniu psa.

Wszczepienie stymulatora jest poważnym zabiegiem. W analizie jednego ośrodka (PLoS One, 2023) objęto 66 psów, którym wszczepiono 52 stymulatory przez żyłę i 30 nasierdziowych. Autorzy odnotowali 31 powikłań zagrażających życiu, a 9 psów (13,6% badanej grupy) zmarło z powodu poważnych powikłań. Dane dotyczą jednego ośrodka i ocenianych tam metod, więc nie opisują wyniku u każdego psa.

Źródła