Zespół przedsionkowy u psa - przyczyny, objawy, leczenie

Zespół przedsionkowy to zaburzenie układu odpowiedzialnego za równowagę, który u psa leży w uchu środkowym i wewnętrznym oraz w połączeniach z mózgiem. Pies nagle przechyla głowę, chwieje się, przewraca, a jego oczy drgają. Wygląda to groźnie, ale według American Kennel Club w postaci idiopatycznej objawy zwykle ustępują w ciągu kilku tygodni. Mimo to każdy taki epizod wymaga badania u lekarza weterynarii, bo pod podobnymi objawami może kryć się poważniejsza choroba.

Jak wygląda zespół przedsionkowy

AKC wymienia typowe objawy: utratę równowagi i przewracanie się, przechylenie głowy, potykanie się i chwiejny chód (ataksję), szybkie ruchy gałek ocznych lub ich niezgodne ustawienie (oczopląs), krążenie w jedną stronę oraz dezorientację. Dezorientacja może wywołać nudności i wymioty, a w efekcie niechęć do jedzenia i picia. Zdaniem dr. Jerry’ego Kleina z AKC większość psów niechętnie chodzi i stoi, a upada lub pochyla się w stronę przechylenia głowy.

W badaniu na 759 psach z chorobą przedsionkową w brytyjskich gabinetach (VetCompass, 2020) najczęściej zapisywano przechylenie głowy (69,8% przypadków), oczopląs (68,1%) i ataksję (64,5%).

Skąd się bierze

Według AKC do przyczyn należą zapalenie ucha środkowego lub wewnętrznego, niedoczynność tarczycy, guzy i polipy ucha środkowego, uraz ucha (np. pęknięty bębenek) oraz, bardzo rzadko, reakcja na lek. Gdy lekarz nie znajduje żadnej przyczyny, rozpoznaje idiopatyczny zespół przedsionkowy psów (CIVS). AKC zalicza go do najczęstszych zaburzeń neurologicznych w weterynarii i podaje, że dotyka najczęściej psy starsze, stąd druga nazwa: zespół przedsionkowy starych psów. W badaniu VetCompass mediana wieku w chwili rozpoznania wynosiła 12,7 roku.

Rasa też ma znaczenie. W tym samym badaniu, w porównaniu z mieszańcami, największe szanse rozpoznania miały buldogi francuskie (iloraz szans 9,25), buldogi (6,53), King Charles spaniele (4,96), cavalier king charles spaniele (3,56) i springer spaniele (3,37). Autorzy zastrzegają, że badanie było retrospektywne, a dane z kartotek nie były zbierane z myślą o badaniu.

Postać obwodowa i ośrodkowa

Autorzy pracy w Journal of Veterinary Internal Medicine opisują, że te same objawy mogą wynikać z uszkodzenia części obwodowej (ucho) albo ośrodkowej (mózg). Najczęstsze rozpoznania w postaci obwodowej to zapalenie ucha środkowego i wewnętrznego oraz idiopatyczna choroba obwodowa, stawiana przez wykluczenie. O udziale mózgu świadczą:

  • zaburzenia czucia głębokiego (propriocepcji),
  • zmieniona świadomość,
  • porażenie nerwów czaszkowych innych niż nerw twarzowy i przedsionkowo-ślimakowy,
  • oczopląs pionowy lub niezgodny między oczami.

Rozróżnienie decyduje o dalszych badaniach i o tym, czy lekarz rozważy zaawansowane obrazowanie lub skierowanie do specjalisty. Przyczyny postaci ośrodkowej wymieniane w pracy to m.in. zmiany nowotworowe, zapalne, naczyniowe, urazowe i metaboliczne.

Rozpoznanie

Według AKC lekarz zbiera dokładny wywiad, ocenia objawy i zleca badania, takie jak badania krwi i moczu, pomiar ciśnienia krwi, a czasem zdjęcia rentgenowskie. Dr Klein dodaje, że czasem rozważa się tomografię komputerową lub rezonans, by wykluczyć choroby uszu lub zmiany w mózgu dające podobne objawy.

Leczenie

Leczenie zależy od przyczyny. Przy zapaleniu ucha lekarz przepisuje antybiotyki; po wyleczeniu infekcji ustępuje też zaburzenie równowagi (AKC), choć według Merck Veterinary Manual część zaburzeń nerwowych może się utrzymać mimo wyleczenia (zob. Rokowanie). Merck Veterinary Manual podaje, że przy zapaleniu ucha środkowego lub wewnętrznego antybiotyki podaje się często przez 3-6 tygodni, a w pierwszym tygodniu można dodać leki przeciwzapalne. Przy pękniętym bębenku lekarz ostrożnie oczyszcza ucho środkowe, więc nie należy robić tego samodzielnie. Dawkę i czas podawania każdego leku ustala lekarz weterynarii.

W postaci idiopatycznej, według badania opublikowanego we Frontiers in Veterinary Science, cytowanego przez AKC, najczęściej stosuje się leczenie objawowe: płyny i lek przeciwwymiotny. W badaniu VetCompass antyemetyki dostało 43,2% psów, glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe 33,1%, a leki przeciwdrobnoustrojowe 25%. Nie oznacza to, że każdy pies potrzebuje takiego zestawu - dobór zależy od przyczyny i decyzji lekarza.

Opieka w domu

AKC zaleca, by na czas rekonwalescencji usunąć z otoczenia zagrożenia, takie jak schody i śliskie podłogi, oraz zapewnić psu spokój i ciszę. Jeśli pies wymiotuje i odmawia jedzenia lub picia, skontaktuj się z lekarzem weterynarii, który zdecyduje o leczeniu objawowym.

Rokowanie

Dr Klein z AKC podaje, że jeśli pies z CIVS poprawia się w ciągu pierwszych dwóch do czterech dni, są dobre szanse na pełny powrót do zdrowia. Według AKC większość psów wraca do formy w ciągu kilku tygodni od rozpoznania, choć część zostaje z trwałym przechyleniem głowy lub nawracającą ataksją. AKC zaznacza, że te objawy nie zagrażają życiu. W brytyjskim badaniu poprawę odnotowano w kartotekach u 41,8% psów (mediana czasu do poprawy: 4 dni). To nie znaczy, że u pozostałych jej nie było, bo dane o wyniku bywały niepełne.

Przy zapaleniu ucha Merck Veterinary Manual zaznacza, że wczesne leczenie poprawia rokowanie, a przy przewlekłym zapaleniu ucha wewnętrznego z pękniętym bębenkiem szanse na pełny powrót są mniejsze. Zaburzenia koordynacji, przechylenie głowy i głuchota mogą się utrzymać po wyleczeniu infekcji.

Ten poradnik ma charakter informacyjny; diagnozę i leczenie ustala lekarz weterynarii.

Źródła