Oponiak u psa - objawy, rozpoznanie i leczenie

Oponiak (łac. meningioma) to guz wyrastający z opon mózgowych, a według Merck Veterinary Manual stanowi 45% pierwotnych guzów mózgu u psów, czyli jest wśród nich najczęstszy. Jego pierwszym sygnałem bywają drgawki u starszego psa, który nigdy wcześniej ich nie miał. Rozpoznanie opiera się na rezonansie magnetycznym, a leczenie to operacja, radioterapia albo obie metody razem.

Jak rośnie i kogo dotyczy

Oponiaki są guzami spoza tkanki mózgu: wychodzą z opony twardej i uciskają mózg lub rdzeń kręgowy. Merck Veterinary Manual zaznacza, że w miarę wzrostu guza uszkodzenie neurologiczne może być znaczne i prowadzić nawet do śmierci. Typowy pacjent jest starszy: autorzy przeglądu w Frontiers in Oncology podają medianę wieku w chwili rozpoznania oponiaka 10,5 roku, a większość pierwotnych guzów mózgu u psów opisano po 5. roku życia.

Ryzyko jest większe u dużych psów o wydłużonej czaszce. Ten sam przegląd wymienia golden retrievery, boksery, sznaucery miniaturowe i rat teriery jako rasy, u których oponiaki występują częściej, a Merck wskazuje golden retrievera jako rasę opisywaną najczęściej. Rasy krótkogłowe (m.in. boston teriery, buldogi angielskie i boksery, które pojawiają się więc na obu listach) są według Merck narażone raczej na inny typ guza mózgu, czyli glejaki. Z przytoczonych źródeł nie wynika, by oponiaka dało się zapobiec albo przewidzieć u młodego psa.

Objawy

Objawy zależą od położenia guza. Według przeglądu we Frontiers in Oncology drgawki występują u około połowy psów z guzem w przodomózgowiu, a nowy napad padaczkowy po 5. roku życia, zwłaszcza w rasach predysponowanych, powinien nasuwać podejrzenie guza mózgu. Do innych objawów należą zmiany zachowania i świadomości, zaburzenia chodu i reakcji postawnych, zaburzenia widzenia oraz objawy niespecyficzne: apatia, brak apetytu i chudnięcie.

Przy guzach w okolicy czołowo-węchowej pies może wyglądać zdrowo między napadami. Autorzy przeglądu opisują, że jedynym śladem choroby bywają wtedy drgawki lub zmiana zachowania w przeszłości, a badanie neurologiczne poza napadem wychodzi prawidłowe.

Jak stawia się rozpoznanie

Merck Veterinary Manual nazywa rezonans magnetyczny (MRI) standardem w obrazowaniu guzów mózgu i podaje, że jego swoistość przekracza 90% dla nowotworów mózgu psów i kotów. Oponiak ma w MRI typowy wygląd: szeroko przylega do opony twardej i wyraźnie wzmacnia się po kontraście, a u części guzów widać tzw. dural tail, czyli liniowe pogrubienie sąsiedniej opony. Ta cecha jest częsta, ale nie jest swoista dla oponiaka. Podobnie mogą jednak wyglądać inne guzy położone poza tkanką mózgu, w tym mięsak histiocytarny i chłoniak.

Dlatego wstępne rozpoznanie z obrazu nie jest pewne: według Merck rozpoznania przypuszczalne oparte na obrazowaniu okazują się błędne u około 30% pacjentów po badaniu histopatologicznym (dotyczy to guzów układu nerwowego ogółem, nie samych oponiaków). Przegląd we Frontiers in Oncology dodaje, że prawidłowy MRI nie wyklucza guza mózgu. Ten sam przegląd przypomina, że u 3-23% psów z guzem mózgu znajduje się drugi, niezależny nowotwór, więc przed leczeniem lekarz rozważa też ocenę klatki piersiowej i jamy brzusznej (zdjęcie RTG klatki i USG jamy brzusznej).

Leczenie

Leczenie objawowe opiera się na lekach przeciwpadaczkowych, kortykosteroidach zmniejszających obrzęk wokół guza i lekach przeciwbólowych. Jako popularne wybory w padaczce guzowej autorzy przeglądu wymieniają fenobarbital, lewetyracetam i zonisamid, zastrzegając, że idealny schemat nie jest znany. Leki i ich dawki dobiera lekarz weterynarii. Przy samym leczeniu objawowym mediana przeżycia zbiorczo dla wszystkich pierwotnych guzów mózgu wynosi około 9 tygodni (zakres 1-13 tygodni), a w badaniu cytowanym przez Merck 69 dni; w tym badaniu psy z guzem nad namiotem móżdżku miały medianę 178 dni, a z guzem pod namiotem 28 dni.

Leczeniem przeciwguzowym jest operacja, radioterapia albo ich połączenie. Przegląd we Frontiers in Oncology podaje następujące mediany przeżycia dla oponiaków u psów. To zakresy z różnych, niewielkich badań i nie przewidują wyniku u konkretnego psa:

  • operacja standardowymi technikami - średnio około 10 miesięcy (Merck, łącząc doniesienia, podaje 312 dni),
  • operacja z technikami ułatwiającymi usunięcie guza, jak aspirator ultradźwiękowy czy endoskop - 16-70 miesięcy,
  • operacja z uzupełniającą radioterapią - 16-30 miesięcy,
  • sama radioterapia guzów położonych poza tkanką mózgu, w większości wstępnie rozpoznanych jako oponiaki - 9-30 miesięcy.

Autorzy przeglądu piszą, że gdy któraś z metod jest stosowana samodzielnie, nie ma wyraźnie lepszego wyboru między operacją a radioterapią. Powikłania operacji to między innymi zachłystowe zapalenie płuc, krwawienie lub zawał w mózgu, trudne do opanowania drgawki, przejściowe lub trwałe deficyty neurologiczne oraz zaburzenia elektrolitowe i termoregulacji. Operacja jest obarczona realnym ryzykiem: według przeglądu śmiertelność okołooperacyjna po usunięciu pierwotnych guzów mózgu wynosi średnio około 11% (po odrzuceniu jednego odstającego badania; w poszczególnych badaniach od 6%), a w pracach skupionych na zdarzeniach niepożądanych blisko połowa psów miała ostre powikłania. Po radioterapii guzów mózgu (dane dotyczą wszystkich pierwotnych guzów mózgu, nie tylko oponiaków) około 10% psów doświadczyło według przeglądu działań niepożądanych lub zgonu związanego z leczeniem; opisywane są m.in. zachłystowe zapalenie płuc, ostre uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego z obniżeniem świadomości, a późno także martwica popromienna. Chemioterapia (lomustyna, karmustyna, temozolomid, hydroksymocznik) jest słabo zbadana, a rokowanie przy samej chemioterapii jest złe.

Źródła