Dlaczego pies charczy: przyczyny i rozwiązania

Opublikowano Aktualizacja 7 min czytania

Charczenie, rzężenie i chrapliwe dźwięki wydawane przez psa potrafią mocno zaniepokoić opiekuna - zwłaszcza gdy pojawiają się nagle albo w środku nocy. W większości przypadków chodzi o coś stosunkowo niegroźnego, jak odwrócone kichanie czy anatomia rasy krótkoczaszkowej. Czasem jednak charkot jest sygnałem poważnego problemu z drogami oddechowymi albo sercem. Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się te odgłosy, jak odróżnić sytuację zwykłą od alarmowej i co możesz zrobić.

Odwrócone kichanie - najczęstsza i zwykle niegroźna przyczyna

Tak zwane odwrócone kichanie (ang. reverse sneezing) to napadowe, gwałtowne wciąganie powietrza przez nos, któremu towarzyszy charakterystyczny charczący, „chrapiący” albo prychający dźwięk. Pies zwykle staje w miejscu, wyciąga szyję do przodu, rozstawia łapy i wykonuje serię głośnych wdechów. Atak trwa od kilku sekund do kilku minut i mija samoistnie.

Mechanizm polega na skurczu podniebienia miękkiego i gardła, wywołanym podrażnieniem - kurzem, pyłkami, dymem, gwałtowną zmianą temperatury, podnieceniem albo szarpnięciem smyczy. Choć wygląda dramatycznie (opiekunom często wydaje się, że pies się dusi), samo odwrócone kichanie jest praktycznie nieszkodliwe i nie wymaga leczenia. Częściej dotyczy ras małych i krótkoczaszkowych, u których podniebienie miękkie bywa wydłużone.

Jeśli chcesz przerwać atak, możesz delikatnie zatkać psu na chwilę nozdrza (zachęca to psa do przełknięcia) albo lekko masować gardło. Warto sfilmować napad telefonem - nagranie bardzo pomaga weterynarzowi ocenić, czy to na pewno odwrócone kichanie, a nie kaszel.

Budowa rasy - psy krótkoczaszkowe i zespół BOAS

Rasy brachycefaliczne, czyli krótkoczaszkowe - mops, buldog francuski i angielski, boston terrier, pekińczyk, bokser - mają skróconą część twarzową czaszki. Skrócone są kości, ale nie tkanki miękkie, dlatego drogi oddechowe są ciasne i „przeładowane”. Składa się na to zwężone nozdrza, wydłużone i pogrubiałe podniebienie miękkie, nadmiernie duży język, a u części psów także niedorozwinięta (zbyt wąska) tchawica. Ten zespół objawów nazywa się BOAS (brachycefaliczny zespół obturacji dróg oddechowych).

U takich psów charczenie, chrapanie przez nos i głośny oddech to często stan „bazowy” - słychać je nawet w spoczynku i podczas snu. Problem w tym, że łatwo przyzwyczaić się do tych dźwięków i przeoczyć moment, gdy się nasilają. Nasilenie charczenia, sinienie języka, omdlenia po wysiłku czy nietolerancja upału u rasy krótkoczaszkowej to sygnał, że BOAS jest zaawansowany i wymaga konsultacji - część przypadków leczy się chirurgicznie (poszerzenie nozdrzy, skrócenie podniebienia).

Kolaps tchawicy - „gęsi” charkot małych ras

Zapadanie się tchawicy (kolaps tchawicy) to jedna z ważniejszych przyczyn przewlekłego charczenia u psów małych i miniaturowych - najbardziej narażone są yorki, pomeraniany, maltańczyki, chihuahua, pudle miniaturowe i szpice. Chrzęstne pierścienie usztywniające tchawicę słabną i spłaszczają się, przez co światło dróg oddechowych zwęża się przy każdym wdechu.

Objawem charakterystycznym jest suchy, napadowy kaszel, który brzmi jak „gęsi gęganie” albo klakson - stąd potoczne „pies kaszle jak gęś”. Napady nasilają się przy pobudzeniu, wysiłku, piciu wody, ucisku obroży oraz w upale. Według Merck Veterinary Manual przyczyna kolapsu jest nieznana, a schorzenie dotyczy głównie ras zabawkowych i miniaturowych. Powtarzające się epizody prowadzą do stanu zapalnego w tchawicy, co dodatkowo pogarsza problem - dlatego kolapsu nie należy bagatelizować i warto go zdiagnozować u weterynarza. W codziennej opiece bardzo pomaga zamiana obroży na szelki i utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Ciało obce w nosie lub gardle

Nagłe, gwałtowne charczenie, prychanie, kręcenie głową, pocieranie pyska łapą albo o podłogę - szczególnie jeśli pojawia się znienacka podczas spaceru czy wąchania trawy - może oznaczać ciało obce. Kłos trawy (tzw. ość), źdźbło, okruch jedzenia czy drobny przedmiot utknięty w przewodzie nosowym lub tylnej części gardła podrażnia śluzówkę i wywołuje próby „wykichania” go. Jeśli objawy nie mijają w ciągu kilku minut, pojawia się jednostronny wyciek z nosa (czasem podbarwiony krwią) albo krztuszenie, potrzebna jest wizyta u weterynarza - ciało obce trzeba usunąć, nierzadko w sedacji.

Infekcje dróg oddechowych i kaszel kennelowy

Zapalenie górnych dróg oddechowych oraz kaszel kennelowy (zakaźne zapalenie tchawicy i oskrzeli) dają szorstki, krztuszący kaszel (nierzadko brzmiący jak „gęsie gęganie”), który bywa mylony z charczeniem. Często towarzyszą mu odruchy wymiotne z odksztuszaniem piany, katar, kichanie, apatia lub spadek apetytu. Kaszel kennelowy jest bardzo zaraźliwy i rozprzestrzenia się tam, gdzie psy mają ze sobą kontakt - hotele, wybiegi, wystawy, schroniska. Zwykle jest samoograniczający, ale przy nasilonych objawach, gorączce lub u szczeniąt i psów starszych wymaga leczenia.

Alergie, polipy i guzy

Reakcje alergiczne (na pyłki, roztocza, pleśń czy dym) mogą powodować obrzęk i wysięk w drogach oddechowych, a przez to sapanie, charczenie i częstsze odwrócone kichanie, często z łzawieniem oczu, świądem i katarem. Przewlekłe, jednostronne objawy - uporczywy charkot, wyciek z jednego nozdrza, krwawienia z nosa, zniekształcenie pyska - mogą z kolei wskazywać na polip lub guz w jamie nosowej. To sytuacje, które wymagają diagnostyki weterynaryjnej (badanie, obrazowanie, czasem endoskopia), zwłaszcza u psów starszych.

Problemy z sercem - kiedy charczenie oznacza duszność

Lewostronna niewydolność serca u psa może prowadzić do obrzęku płuc, czyli gromadzenia się płynu w płucach - a to daje duszność i kaszel. Kaszel i trudności z oddychaniem należą do najczęstszych objawów tej choroby, a część psów dodatkowo omdlewa, dlatego nie próbuj odróżniać jej od kolapsu tchawicy po samym dźwięku kaszlu. Sygnały ostrzegawcze to kaszel w spoczynku i w nocy, męczliwość, przyspieszony oddech oraz - co szczególnie przydatne diagnostycznie - podwyższona częstość oddechów podczas snu (u psów z chorobą serca wartości stale powyżej ok. 30 oddechów na minutę u śpiącego psa uznaje się za niepokojące i warto je zgłosić lekarzowi). Charczenie połączone z takimi objawami u psa w średnim lub starszym wieku zawsze zasługuje na badanie kardiologiczne.

Przegrzanie

W upale pies intensywnie dyszy, żeby się chłodzić, a przy przegrzaniu oddech staje się głośny, charczący i wysilony. U ras krótkoczaszkowych ryzyko jest znacznie wyższe, bo ich drogi oddechowe gorzej odprowadzają ciepło. Nasilające się charczenie z jaskrawoczerwonymi lub sinymi dziąsłami, ślinotokiem, chwiejnością i osłabieniem w gorący dzień to podejrzenie udaru cieplnego - stanu bezpośredniego zagrożenia życia. Przenieś psa w chłodne miejsce, od razu zacznij go schładzać chłodną wodą (polewaj tułów, omijając pysk i nos) i natychmiast po schłodzeniu jedź do lecznicy.

Co możesz zrobić

Przy pojedynczym napadzie odwróconego kichania zachowaj spokój - uspokój psa, delikatnie masuj gardło, poczekaj aż minie. Na co dzień ogranicz czynniki drażniące: dym papierosowy, mocne zapachy, kurz, ostre detergenty. U małych ras i psów z problemami oddechowymi używaj szelek zamiast obroży, żeby nie uciskać tchawicy, i pilnuj prawidłowej masy ciała - nadwaga nasila wszystkie te schorzenia. W upał unikaj wysiłku w godzinach największego gorąca, zapewnij cień i wodę, a psów krótkoczaszkowych nigdy nie zostawiaj w nagrzanym aucie.

Jeśli charczenie się powtarza, nasila, zmienia charakter albo dochodzą do niego kaszel, spadek kondycji czy objawy alarmowe - nie diagnozuj psa na własną rękę. Nagraj napad na telefonie, zanotuj kiedy i w jakich okolicznościach się pojawia i pokaż to weterynarzowi. Rozpoznanie przyczyny (od odwróconego kichania po kolaps tchawicy czy chorobę serca) wymaga badania klinicznego, a często także obrazowania - i to lekarz, nie internet, ustala, czy to drobiazg, czy problem wymagający leczenia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy charczenie psa jest groźne?

Zwykle nie - pojedynczy napad odwróconego kichania jest nieszkodliwy. Alarmowe są: duszność, sine dziąsła, charczenie w spoczynku, osłabienie - wtedy pilnie do weterynarza.

Co to jest odwrócone kichanie u psa?

To napadowe, gwałtowne wciąganie powietrza przez nos z charczącym dźwiękiem, wywołane skurczem gardła i podniebienia. Trwa od kilku sekund do kilku minut i mija samoistnie.

Dlaczego pies charczy przez nos?

Najczęściej przez budowę ras krótkoczaszkowych (BOAS), odwrócone kichanie, alergię, katar lub ciało obce w nosie. Uporczywy jednostronny charkot z wyciekiem wymaga badania.

Dlaczego mały pies charczy i kaszle jak gęś?

Taki „gęsi", klaksonowy kaszel jest typowy dla kolapsu tchawicy u małych ras (york, chihuahua, pomeranian), ale podobnie może brzmieć kaszel kennelowy. Warto zdiagnozować go u weterynarza i używać szelek zamiast obroży.

Kiedy charczenie psa wymaga pilnej wizyty u weterynarza?

Gdy towarzyszą mu duszność, oddech z wysiłkiem, sine lub blade dziąsła, charczenie w spoczynku, omdlenia albo objawy udaru cieplnego w upale.

Źródła