Padaczka u psa: jak wygląda napad i co robić

Opublikowano 7 min czytania

Padaczka u psa to choroba mózgu, w której napady powtarzają się bez widocznej przyczyny. Według Merck Veterinary Manual mówimy o niej, gdy pies miał co najmniej dwa napady niewywołane czynnikiem z zewnątrz, oddzielone od siebie ponad 24 godzinami. Pojedynczy napad albo napad po zatruciu czy zaburzeniu metabolicznym to jeszcze nie padaczka, a rozróżnienie wymaga badań u lekarza weterynarii.

Padaczka idiopatyczna, strukturalna i napad reaktywny

Międzynarodowa Grupa Zadaniowa ds. Padaczki Weterynaryjnej (IVETF) rozróżnia trzy sytuacje. Napad reaktywny to reakcja zdrowego mózgu na przejściowe zaburzenie, na przykład hipoglikemię, zaburzenia elektrolitowe albo zatrucie. Ustępuje po usunięciu przyczyny i nie jest padaczką. Padaczka strukturalna wynika z choroby mózgu potwierdzonej badaniami: guza, zapalenia, urazu, zmian naczyniowych lub zwyrodnieniowych. Padaczka idiopatyczna to rozpoznanie przez wykluczenie, gdy nie ma ani przyczyny metabolicznej i toksycznej, ani zmiany w mózgu. Wśród idiopatycznych IVETF wyróżnia postać genetyczną, podejrzewaną genetyczną i o nieznanej przyczynie.

Według materiału University of Missouri College of Veterinary Medicine większość psów z padaczką ma pierwszy napad między 1. a 5. rokiem życia i w tym wieku częściej rozpoznaje się padaczkę idiopatyczną, choć około jednej trzeciej psów w wieku 1-5 lat okazuje się mieć przyczynę strukturalną lub metaboliczną. Między napadami pies z padaczką idiopatyczną jest neurologicznie prawidłowy.

Jak wygląda napad

Napad uogólniony obejmuje obie półkule mózgu. Według IVETF u psów to najczęściej napady toniczne, kloniczne lub toniczno-kloniczne, czyli sztywnienie i rytmiczne ruchy kończyn, a pies zwykle traci przytomność. Napad ogniskowy daje objawy z jednej okolicy ciała: ruchy mięśni, ślinienie, zmiany zachowania. IVETF opisuje też napad ogniskowy przechodzący w uogólniony jako najczęstszy typ u psów.

Merck Veterinary Manual wyróżnia fazy: zwiastun (zmiany zachowania na godziny lub dni przed napadem), sam napad oraz okres po napadzie. W tym ostatnim pies bywa zdezorientowany, chodzi w kółko albo jest pobudzony, a opiekunowie często błędnie doliczają ten czas do napadu. IVETF zaznacza, że faza po napadzie bywa bardzo krótka, ale może też trwać od kilku godzin do kilku dni i obejmować ataksję, zmęczenie, a czasem ślepotę lub agresję. Większość napadów trwa od kilku sekund do kilku minut.

Co robić w trakcie napadu

Cornell University Riney Canine Health Center zaleca następujące postępowanie:

  • Usuń z otoczenia przedmioty, które mogą się stłuc lub spaść na psa. Jeśli pies jest na schodach, stań poniżej niego, o ile możesz to zrobić bezpiecznie, żeby nie spadł niżej.
  • Trzymaj ręce z dala od pyska psa, żeby uniknąć ugryzienia. Pies w trakcie napadu nie jest świadomy otoczenia.
  • Zmierz czas napadu i zapisz go.
  • Jeśli możesz, nagraj napad telefonem. Lekarz musi ustalić, czy to rzeczywiście był napad, a nagranie bardzo w tym pomaga.

Po napadzie przez minuty, a nawet godziny pies może być zdezorientowany, co według Cornell bywa wyrażone zachowaniem agresywnym, więc zachowaj ostrożność i dystans, dopóki pies nie wróci do siebie. IVETF opisuje, że w trakcie napadu, zwłaszcza uogólnionego, psa nie da się rozproszyć, a opiekun nie zmieni przebiegu zdarzenia, co pomaga odróżnić napad od napadowych zaburzeń ruchowych, takich jak drżenie głowy, które da się przerwać głosem, głaskaniem lub smakołykiem. Omdlenie to według IVETF krótkie, nagłe zasłabnięcie z szybkim powrotem do normy, a napad choroby przedsionkowej daje przechylenie głowy, oczopląs i zaburzenia równowagi. Odróżnienie tych stanów należy do lekarza, dlatego warto pokazać mu nagranie.

Jak lekarz rozpoznaje padaczkę

Według IVETF diagnostyka ma dwa kroki: najpierw ustalenie, czy zdarzenie było napadem padaczkowym, potem poszukiwanie przyczyny. Podstawą jest badanie ogólne i neurologiczne oraz badania krwi i moczu, a Merck Veterinary Manual wskazuje morfologię, biochemię i badanie moczu jako minimum, głównie do wykluczenia napadów reaktywnych.

IVETF opisuje trzy poziomy pewności rozpoznania padaczki idiopatycznej. Poziom I wymaga co najmniej dwóch niewywołanych napadów w odstępie minimum 24 godzin, pierwszego napadu między 6. miesiącem a 6. rokiem życia, prawidłowych badań klinicznych i neurologicznych między napadami oraz braku istotnych odchyleń w podstawowych badaniach krwi i moczu. Poziom II dodaje prawidłowe kwasy żółciowe, rezonans magnetyczny mózgu i płyn mózgowo-rdzeniowy, a poziom III także zapis EEG typowy dla padaczki.

Rezonans i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego IVETF zaleca w szczególności, gdy pierwszy napad wystąpił przed 6. miesiącem lub po 6. roku życia, gdy między napadami widać objawy neurologiczne wskazujące na zmianę w mózgu, gdy pojawia się stan padaczkowy lub seria napadów albo gdy napady nie ustępują mimo jednego leku w najwyższej tolerowanej dawce.

Leczenie przewlekłe: grupy leków

Merck Veterinary Manual podaje, że leki przeciwdrgawkowe włącza się często po drugim lub trzecim udokumentowanym napadzie (zwykle więcej niż dwa napady w ciągu 6 miesięcy), po serii napadów albo w stanie padaczkowym. Konsensus ACVIM wymienia te same wskazania, dodając długie, ciężkie lub nietypowe okresy po napadzie oraz strukturalną przyczynę napadów.

Do leków stosowanych w padaczce psów należą fenobarbital, bromek potasu, imepitoina, lewetyracetam i zonisamid. Według University of Missouri nie ma wytycznych opartych na dowodach, który lek wybrać jako pierwszy, a leczenie zaczyna się zwykle od jednego leku, bo ogranicza to interakcje i ułatwia podawanie. ACVIM ostrzega, że fenobarbital może uszkadzać wątrobę (ryzyko rośnie przy wysokich stężeniach we krwi), a bromek potasu wiąże się z zapaleniem trzustki i sedacją. Dlatego w trakcie leczenia lekarz kontroluje stężenie leku i parametry krwi. Skuteczność ocenia się dopiero po osiągnięciu stałego stężenia leku we krwi, a leków nie wolno odstawiać ani zmniejszać dawki samodzielnie. Dawkę dobiera lekarz weterynarii.

ACVIM ocenia, że metody uzupełniające mają ograniczone dowody: dieta z tłuszczami MCT zmniejszyła liczbę napadów w badaniu na 21 psach, a dla homeopatii dowodów brak.

Rokowanie

Źródła podają różne, niezupełnie porównywalne dane, więc każdą liczbę podaję z nazwą źródła. Według ACVIM padaczka idiopatyczna nie skraca mediany długości życia w porównaniu z psami ogółem, a padaczka strukturalna ją skraca. Serie napadów i stan padaczkowy pogarszają rokowanie. University of Missouri podaje, że około 40-60 procent psów z padaczką idiopatyczną przechodzi serię napadów lub stan padaczkowy, a średnia długość życia w tej grupie wynosiła według tego materiału 8 lat wobec 11 lat u psów bez takich epizodów. Ten sam materiał zaznacza jednak, że oczekiwana długość życia psa może nie ulec zmianie, a wśród czynników ryzyka przedwczesnej śmierci przez eutanazję wymienia częste napady na początku choroby, słabą kontrolę napadów i epizody stanu padaczkowego. Ryzyko przedwczesnej śmierci z powodu eutanazji odnotowuje też ACVIM.

Całkowita remisja bez leków jest rzadka: University of Missouri wskazuje 6-8 procent psów, więc większość wymaga leczenia do końca życia. Przegląd ACVIM podaje, że w badaniach nad monoterapią fenobarbitalem 31 procent psów było wolnych od napadów, a łącznie u 82 procent (razem z psami wolnymi od napadów) liczba napadów spadła o ponad połowę. Zgodnie z Merck Veterinary Manual mniej więcej jedna trzecia psów z padaczką idiopatyczną nie reaguje na kilka leków, a taka postać ma rokowanie ostrożne do złego.

Dziennik napadów

Cornell podkreśla, że dziennik napadów pomaga ustalić, kiedy zacząć leczenie, a University of Missouri, że ocena skuteczności terapii opiera się na dokładnych obserwacjach opiekuna, który często dostaje polecenie prowadzenia dziennika napadów i zmian w podawaniu leków. Zapisuj datę i godzinę każdego napadu, czas trwania, jego przebieg, zachowanie psa przed i po napadzie oraz podanie leków. Dołącz nagrania wideo.

Poradnik ma charakter informacyjny, a rozpoznanie i leczenie padaczki ustala lekarz weterynarii.

Źródła