Tabletki na kleszcze dla psa: jak działają i na co uważać

Opublikowano Aktualizacja 4 min czytania
Pęseta usuwająca kleszcza z szarej sierści psa

Tabletki przeciw kleszczom dla psów to w praktyce leki z grupy izoksazolin: afoxolaner, fluralaner, lotilaner i sarolaner. Według Merck Veterinary Manual to dziś dominująca klasa środków przeciw pasożytom zewnętrznym u zwierząt towarzyszących, a ich działanie trwa od 4 do 12 tygodni. Nie dają pewności, że kleszcz nie zdąży przenieść patogenu, a wybór między tabletką, preparatem do nakrapiania i obrożą powinien zapaść razem z lekarzem weterynarii.

Biały szczeniak w zielonej obroży leżący na drewnianym tarasie

Czym różnią się substancje

Wszystkie cztery należą do jednej grupy: Merck opisuje je jako antagonistów receptorów GABA-chlorkowych, co powoduje nadmierne pobudzenie układu nerwowego owadów i kleszczy i ich szybką śmierć. Różnią się czasem działania i formą podania (Merck Veterinary Manual):

  • Afoxolaner: tabletka do żucia, w niektórych krajach w połączeniu z milbemycyną; działa około miesiąca.
  • Fluralaner: tabletka do żucia, a także preparat do nakrapiania; w badaniu terenowym jedna dawka dawała co najmniej 12 tygodni ochrony.
  • Lotilaner: tabletka; według Merck działa 35 dni, czyli około miesiąca.
  • Sarolaner: tabletka do żucia dla psów.

Merck zaznacza, że czas działania bywa dla wyboru produktu najważniejszy, a skuteczność poszczególnych substancji różni się między pasożytami, więc o tym, na jakie pasożyty i jak długo działa konkretny preparat, mówi jego ulotka.

Dlaczego tabletka nie zamyka tematu

Merck podkreśla, że szybkość zabijania pasożyta ma znaczenie dla zmniejszenia ryzyka przeniesienia patogenu przez kleszcza. Europejskie wytyczne dla lekarzy weterynarii (Sainz i wsp., Parasites & Vectors 2015) zaznaczają, że szybkie działanie środka może pomóc zabić kleszcza, zanim przeniesie patogen, ale większość patogenów kleszczowych potrzebuje na to od 4 do 48 godzin, a w przypadku Ehrlichia canis przeniesienie opisano już po 3 godzinach od przyczepienia. Te same wytyczne zalecają, by środek podawać w odstępach zgodnych z deklarowanym czasem działania, i podkreślają, że w Europie kontrola kleszczy powinna być ciągła od wiosny do jesieni w miejscach, gdzie kleszcze występują; wzorzec zależy od lokalnej pogody, a kleszcz psi brunatny (Rhipicephalus sanguineus) może być aktywny w pomieszczeniach przez cały rok i w rejonie Morza Śródziemnego wymaga dłuższych schematów.

Merck wymienia wśród chorób przenoszonych przez kleszcze między innymi chorobę z Lyme i ehrlichiozę, a wytyczne europejskie wskazują, że jedynym znanym wektorem Anaplasma phagocytophilum w Europie jest kleszcz Ixodes ricinus.

Wspólne ostrzeżenia dla izoksazolin

We wrześniu 2018 r. amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) ostrzegła właścicieli i lekarzy weterynarii, że izoksazoliny, w tym afoxolaner, fluralaner, sarolaner i lotilaner, mogą u części psów wywoływać objawy neurologiczne: drżenia mięśni, ataksję i drgawki (Merck Veterinary Manual). Ostrzeżenie dotyczy całej grupy, a nie jednej marki. Jeśli pies kiedykolwiek miał napad drgawek albo ma padaczkę, lekarz powinien o tym wiedzieć przed wyborem środka. Ograniczenia wieku i masy ciała oraz inne zastrzeżenia różnią się między preparatami, więc sprawdza je lekarz na podstawie charakterystyki konkretnego produktu.

Inne grupy środków przeciw kleszczom

Merck Veterinary Manual opisuje także starsze i inne grupy substancji. Najczęściej spotkasz:

  • Fipronil (fenylopirazol) w preparatach do nakrapiania; działa na pchły, kleszcze, roztocza i wszy, gromadzi się w gruczołach łojowych skóry i słabo rozpuszcza w wodzie, więc działa długo.
  • Pyretroidy, np. permetryna; według Merck permetryna może sprawić, że kleszcz opuści psa, zanim zginie, więc bywa opisywana jako repelent, a nie środek zabijający pasożyty. Permetryna może być silnie toksyczna dla kotów (drżenia mięśni, drgawki).
  • Amitraz w obroży przeciw kleszczom; amitrazu nie wolno stosować u kotów w żadnej postaci.
  • Imidaklopryd w preparatach do nakrapiania, głównie przeciw pchłom; dobrze rozpuszcza się w wodzie, więc częste kąpiele i pływanie mogą skracać jego działanie.

Merck dodaje, że nowsze preparaty do nakrapiania i doustne uczyniły wiele starszych postaci (proszki, aerozole, szampony, zanurzenia) w dużej mierze przestarzałymi. Wytyczne europejskie zaznaczają, że konkretny produkt (obroża, preparat polewany lub nakrapiany) dobiera się do preferencji użycia i potrzeb psa.

Dlaczego wybór należy do lekarza

  • Merck przypomina, że nie wolno zakładać, że kleszcze i pchły zwalczają te same substancje, i że trzeba czytać ulotkę. Część „nieskuteczności” bywa skutkiem niewłaściwego użycia lub masowej reinwazji ze środowiska.
  • Powiedz lekarzowi o innych zwierzętach w domu, bo to zmienia rekomendację (Merck). Jeśli w domu jest kot, dotyczy to zwłaszcza permetryny i amitrazu.

Po spacerze

Merck zaleca usuwać kleszcza jak najszybciej: pęsetą, chwytając go tuż przy skórze i ciągnąc delikatnie. Nie robi się tego gołymi rękami i unika się przypalania kleszcza rozgrzaną zapałką. Miejsce po ukąszeniu warto obserwować. Ograniczeniu liczby kleszczy pomaga też usuwanie wysokiej trawy i chwastów oraz przycinanie roślinności; najskuteczniejsze jest jednak trzymanie psa z dala od miejsc, w których kleszcze występują.

Źródła